Tag

Geheugenverlies: als je geheugen het laat afweten

Veel mensen zijn wel eens verstrooid, sommigen meer dan anderen. Vergeetachtigheid wordt door mensen die niet verstrooid zijn, als een vervelende eigenschap ervaren. Maar dit wil niet zeggen dat er iets mis is met mensen die al eens iets vergeten. Misschien komt vergeetachtigheid vandaag de dag zelfs vaker voor, omdat mensen steeds meer dingen proberen te combineren en met verschillende dingen tegelijk bezig zijn. Het is dan best mogelijk dat je tijdens dat multitasken iets over het hoofd ziet…

Maar vergeetachtigheid is nog iets anders dan geheugenverlies. Geheugenverlies, dat in de medische wereld ook wel amnesie genoemd wordt, is een ernstige aandoening waarbij een deel van je geheugen of je volledige geheugen ineens gewist wordt. In de meeste gevallen is geheugenverlies gelukkig slechts tijdelijk en wordt enkel het korte termijngeheugen getroffen. Hieronder lees je meer over de belangrijkste soorten geheugenverlies.

Retrograde amnesie

Retrograde amnesie kan optreden na een ongeluk waarbij je een hoofdletsel oploopt. Deze vorm van geheugenverlies houdt in dat mensen zich de momenten voor het ongeluk niet meer voor de geest kunnen halen. Het kan hier gaan over een lange tijdspanne, maar even goed enkel over de luttele seconden voor de “klap”.

Anterograde amnesie

Deze vorm treedt ook op na een hoofdletsel en houdt in dat mensen vanaf het ongeluk moeilijk dingen kunnen onthouden. Zij herinneren zich wel nog alles wat voor het ongeluk gebeurd is. Zo weten zij dus nog wie ze zijn en kunnen ze zich hun kindertijd voor de geest halen, maar zij vergeten sneller dagdagelijkse dingen en gebeurtenissen.

Syndroom van Korsakov

Dit is een ernstige vorm van geheugenverlies die veroorzaakt wordt door alcoholmisbruik. Op het eerste zicht lijkt het korte termijngeheugen van de patiënt nog in orde, maar zij hebben wel degelijk moeite met het onthouden van gezichten, woorden, eenvoudige vertelsels en complexe structuren. Dit geheugenverlies gaat gepaard met confabulatie. Met confabulatie wil men zeggen dat patiënten de gaten in hun geheugen proberen op te vullen met verzinsels. Het gaat om een ziekte die geleidelijk aan verergert en meestal gepaard gaat met andere neurologische problemen, zoals gevoelloosheid in de uiteinden van het lichaam en slechte coördinatie bij beweging. Het syndroom laat blijvende schade na.

Tags , , ,

Dementie: als je alledaagse dingen begint te vergeten…

Als je in het woordenboek kijkt, verklaart men dementie als ‘geestelijke aftakeling door ouderdom’. Maar is dement zijn alleen dat? Wordt iedereen dement of is het genetisch bepaald? Kan je het beperken of misschien zelfs voorkomen? Vragen waarop je hier een antwoord vindt.

Soorten dementie

Als er een storing in je hersenen is waardoor je systematisch zaken vergeet, noemt men dat dementie. Het is vaak moeilijk vast te stellen wanneer de ziekte begonnen is omdat ze zeer traag evolueert. Maar soms is het vrij duidelijk, bijvoorbeeld als je een beroerte gehad hebt. Daarenboven is dementie meestal onomkeerbaar. Na een ongeval of verwonding kan je last hebben van tijdelijke dementie die vrij stabiel blijft.

Maar je kan ook lijden aan een progressieve vorm van de ziekte. Dat laatste is bijvoorbeeld het geval bij de Ziekte van Alzheimer. Er bestaan verschillende soorten dementie die mensen ook telkens anders ervaren. Zo kan je bijvoorbeeld de weg kwijtraken, dingen vergeten, telproblemen hebben en mensen of objecten niet meer benoemen.

Wat zijn de oorzaken?

Over het algemeen onderscheiden dokters drie oorzaken: dementie in de eerste graad, in de tweede graad en pseudodementie. Dementie in de eerste graad betekent dat er een ziekte in je hersenen zit waardoor je dement wordt. De ziekte heeft geen rechtstreeks verband met andere ziektes.

Dementie in de tweede graad wil zeggen dat je dement wordt door een andere aandoening, zoals AIDS, een beroerte, multiple sclerose of een hoofdwonde. Pseudodementie is, zoals de naam het al doet vermoeden, niet echt dementie maar symptomen die lijken op dementie. De laatste vorm komt vaak voor bij mensen die depressief zijn.

Mogelijke symptomen

Of je nu lijdt aan de ziekte van Alzheimer, dementie in de eerste of tweede graad, een aantal symptomen komen bijna altijd voor:

- geheugenverlies
- moeilijkheden bij dagelijkse taken
- je weg kwijtraken in een bekende omgeving
- taal- en spraakproblemen
- recente herinneringen verdwijnen sneller dan oude

In sommige gevallen merk je ook een gedragsverandering. Naarmate de ziekte vordert is het mogelijk dat je constant hulp nodig hebt. Je kan gedesoriënteerd geraken, recente herinneringen niet meer oproepen en geen volzinnen meer maken.

Diagnose en behandeling

Door op oudere leeftijd regelmatig bij de dokter langs te gaan voor een volledig onderzoek kan dementie tijdig opgespoord worden. Indien nodig zal de dokter een bloedtest afnemen en eventueel een CAT-scan maken van de hersenen om onregelmatigheden op te sporen. Tot nu toe is er nog geen geneesmiddel gevonden voor dementie. Er bestaan wel medicamenten om de symptomen af te zwakken en de ziekte te vertragen. Vraag meer raad aan je huisarts.

Tags , , ,

De ziekte van Alzheimer herkennen en behandelen

De ziekte van Alzheimer of kortweg Alzheimer is een reeks van aandoeningen aan delen van de hersenen die instaan voor het geheugen en de taal. Het belangrijkste kenmerk van de ziekte is de snelle achteruitgang op het vlak van geheugen en de mogelijkheid tot redeneren.

Beschrijving van de ziekte van Alzheimer

Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie bij ouderen. Dementie is de algemene benaming voor het syndroom dat berust op een voortschrijdende achteruitgang van het functioneren van de hersenen. België telt naar schatting 85.000 Alzheimerpatiënten en er komen elk jaar 20.000 patiënten bij. Een klein deel (ca 3000) daarvan is jonger dan 65 jaar. Naarmate je ouder wordt, stijgt de kans op Alzheimer flink.

De ziekte van Alzheimer is in 1906 voor het eerst beschreven door de Duitse neuroloog Alois Alzheimer. Het syndroom wordt gekenmerkt door verlies van zenuwcellen, kluwens in de hersencellen en abnormale verharde eiwitophopingen in de hersencellen en een tekort aan verschillende chemische stoffen die noodzakelijk zijn voor de overbrenging van boodschappen naar en van de zenuwen.

De afwijking zorgt voor gedrags- en persoonlijkheidsstoornissen, vergeetachtigheid, verwarring, het verdwijnen van het korte geheugen en paranoia. Alzheimerpatiënten krijgen ook taalproblemen, kunnen nog moeilijk communiceren met anderen en worden uiteindelijk bedlegerig.

Hoewel bijna de helft van de bejaarden ouder dan 85 Alzheimer kan hebben, is deze ziekte geen normale ouderdomskwaal.

De oorzaken van de ziekte van Alzheimer

De oorzaak van de ziekte van Alzheimer is nog niet gekend. Er bestaan wel een aantal denkpistes.

1. Chemische tekorten theorie

A. De theorie van de chemische tekorten: hersencellen staan met elkaar in verbinding via neurotransmitters. Bij alzheimerpatiënten is er een vermindering aangetroffen van neurotransmitters die zouden instaan voor het geestelijke functioneren en het gedrag.

B. De theorie van chemische overdaad: abnormaal hoge hoeveelheden aluminium komen geregeld voor in aangetaste hersenen van Alzheimerpatiënten.

2. Genetische theorie

Onderzoekers denken dat een late Alzheimeraanval verbonden is met een gen dat de productie van apolipoproteïne regelt. Ze vonden ook een mutatie van chromosoom 12. Bij vroege Alzheimer vonden onderzoekers dan weer een mutatie van chromosoom 1, 12,14 en 21.

3. Auto-immuuntheorie

Het immuunsysteem van het lichaam beschermt je tegen mogelijke schadelijke indringers. Per vergissing kan het je eigen cellen beginnen aanvallen en produceert het antilichamen voor je eigen cellen.

4. Trage-virustheorie

Een traag virus wordt soms aanzien als een oorzaak van bepaalde hersenaandoeningen die sterk gelijken op Alzheimer.

5. Bloedvatentheorie

Ook een stoornis in de slagaders (bloedvaten die het bloed naar de hersenen transporteren) zou een mogelijke oorzaak kunnen zijn van Alzheimer. De kans op Alzheimer neemt toe met de leeftijd: de meeste patiënten ontwikkelen de ziekte na hun 65ste, daarna verdubbelt de kans om de ziekte te krijgen elke vijf jaar.

Er zijn  slechts twee risicofactoren voor Alzheimer op jongere leeftijd (voor je 65ste): het (veelvuldig)voorkomen van dementie, Alzheimer of het syndroom van Down in je familie. Het syndroom van Down is een aandoening die gekenmerkt wordt door fysieke en psychische achterstand. De oorzaak is een genetische fout op het 21ste chromosomenpaar.

Symptomen

De symptomen van Alzheimer worden langzaamaan zichtbaar. Vaak is de ziekte al even in het lichaam vooraleer symptomen herkend worden. Enkele symptomen zijn:

oriëntatiestoornissen: zowel in tijd, plaats als bij personen. Patiënten weten niet meer welke dag het is, welk seizoen, welk uur. Ze kunnen zich niet meer oriënteren op bekende plaatsen of lopen gewoon verloren. Personen worden ook niet meer herkend, van minder bekende tot familieleden.
spraakstoornissen: van onverstaanbaar gebrabbel tot duidelijk verstaanbare nonsens.
emotionele stoornissen: op sommige momenten beginnen alzheimerpatiënten te huilen, dan weer te lachen, zonder duidelijke uitwendige aanwijzing.
In een latere fase lichamelijke problemen en zelfverwaarlozing: vuile kleren, incontinentie, slechte hygiëne…

Diagnose

de specialist moet als volgt een diagnose stellen:

- de medische voorgeschiedenis van de patiënt in kaart brengen
- een lichamelijk en neurologisch onderzoek
- laboratoriumonderzoek, zoals een urinetest, een cat-scan, een MRI scan, een of pet-scan
- het medicijnengebruik nagaan

Dementie

A. cognitieve problemen van dubbele aard:

verslechterd korte - of lange termijngeheugen
een of meer van onderstaande cognitieve problemen
verzwakte taalvaardigheid
verzwakte motoriek
achteruitgang van abstract denken, plannen…
problemen met het herkennen van voorwerpen

B. de bovenstaande symptomen zijn ernstig genoeg om werk of sociaal leven te verstoren
C. de symptomen in A komen niet alleen tijdens een ‘aanval’ voor.
D. De ziekte gaat gepaard met een geleidelijke cognitieve achteruitgang.
E. de cognitieve problemen zijn niet te wijten aan één van de volgende oorzaken:
een andere zenuwaandoening, zoals de ziekte van Parkinson of Huntington
een systeemziekte zoals een schildklieraandoening
F. de symptomen horen niet beter thuis onder een andere aandoening zoals een zware depressie of schizofrenie

De behandeling van Alzheimer

Genezing van Alzheimer is voorlopig niet mogelijk. Toch kan er heel wat gedaan worden om de ziekte onder controle te houden:

de gedragsproblemen vertragen door medicatie met cholinesteraseremmers zoals Tacrine. Helaas zal het effect van deze medicatie afnemen met het voortschrijden van de ziekte . Ook antidepressiva kunnen nuttig zijn om angst en andere symptomen te beteugelen.
het geheugen, de taalvaardigheid en desoriëntatie kunnen ook door medicatie verbeterd worden. Hierdoor wordt het voortschrijden van de ziekte serieus vertraagd  en kan de patiënt langer zelfstandig een kwaliteitsvol leven leiden.
behandelingen om het ontstaan van de ziekte uit te stellen zitten nog in een experimentele fase: er zijn interessante proeven met vitamine E en extracten van de gingko biloba-boom.

Ten slotte zijn volgende tips zeer waardevol:

zorgen voor gezonde voeding
dagelijkse lichaambeweging
intellectuele en sociale uitdagingen blijven aangaan
gebruik maken van geheugensteuntjes

Mantelzorg en zelfhulpgroepen

De zorg voor demente familieleden kan uitputtend zijn. Die zorg gaat vaak ten koste van vrije tijd en is fysiek, emotioneel en zelfs financieel zwaar om te dragen. Bovendien valt er van een dementerende persoon vaak weinig dankbaarheid of begrip te verwachten. Ook oude familiale problemen kunnen nu in verhevigde vorm weer opduiken. Het is dan ook niet te verwonderen dat veel zorgverstrekkers af te rekenen krijgen met een depressie.

Het is dan ook vaak nuttig en troostend om contact te zoeken met lotgenoten in zogeheten zelfhulpgroepen.
Belangrijker nog voor deze mensen is dat ze –indien nodig een beroep kunnen doen op assistentie in de vorm van thuisverpleging, dagcentra enz.

Maar hoe hard de zorgverstrekkers ook hun best doen om de patiënt in de vertrouwde omgeving te verzorgen, vroeg of laat komt de dag dat men de patiënt voltijds moet toevertrouwen aan een verzorgingstehuis. Om een haastige opname te voorkomen is het van het grootste belang om tijdig, dwz. vanaf het moment dat de patiënt niet meer alleen kan functioneren, uit te kijken naar optimale plaatsingsmogelijkheden.

 Welke vragen moet je aan de dokter stellen in verband met Alzheimer?

Welke tests zijn noodzakelijk om de diagnose te kunnen stellen?
betreft het wel degelijk Alzheimer of is het een ziekte met gelijkaardige symptomen?
Is genezing mogelijk? Of kunnen de symptomen vertraagd worden?
Kunnen  de mentale en motorische vaardigheden verbeterd worden?
Is een dieet mogelijk als therapie?
Welke mogelijkheden zijn er om de familie van de patiënt te ondersteunen?

Tags , , ,

Welke types geheugenverlies bestaan er?

Geheugenverlies of amnesie is de term die algemeen gebruikt wordt om het gedeeltelijke of volledige verlies van je geheugen weer te geven. In de meeste gevallen gaat het om een tijdelijke toestand. De oorzaken van amnesie variëren van psychologische trauma’s tot hersenschade door een zware klap op het hoofd of aandoeningen als een beroerte of een hersentumor. Hier vind je de verschillende types amnesie op een rijtje:

1. Anterograde amnesie: als mensen het moeilijk vinden recente gebeurtenissen te onthouden kort na een ongeval waarbij ze schade opliepen aan hun hoofd. Ze weten nog alles over hun kindertijd en over wie ze zijn, maar kunnen zich de nieuwe feiten niet herinneren.

2. Retrograde amnesie: mensen die zich moeilijk kunnen herinneren wat er voor het ogenblik dat hij schade aan zijn hoofd opliep gebeurde, bijvoorbeeld de seconden voor een ongeval.

3. Syndroom van Korsakov: geheugenverlies ten gevolge van overmatig alcoholgebruik in combinatie met een vitamine B1-tekort. Het korte termijngeheugen kan wel nog werken zoals het moet, maar patiënten zullen moeite hebben zich een eenvoudig verhaal te herinneren, woorden, gezichten en ingewikkelde patronen. Het Syndroom van Korsakov is een voortschrijdende aandoening die vaak begeleid gaat van neurologische problemen, zoals ongecontroleerde bewegingen en verlies van gevoel in vingers en tenen.

4. Traumatische amnesie: dit type van amnesie volgt op hersenschade na een zware klap op het hoofd, bijvoorbeeld door een auto-ongeluk.

5. Infantiele energie: verwijst naar het onvermogen van een persoon om zich de vroege kindertijd, de eerste drie levensjaren, te herinneren. Hoe dit komt is nog niet met zekerheid geweten. Freud weet het aan seksuele verdringing, terwijl anderen het verbinden met nog niet volgroeide hersenen of taalontwikkeling.

6. Hysterische amnesie: meestal tijdelijke amnesie, veroorzaakt door een psychologisch trauma. Het geugen komt over het algemeen een paar dagen later al terug, maar vaak blijven de herinneringen aan het trauma onvolledig.

Iedereen die symptomen van geheugenverlies vertoont, gaat best zo snel mogelijk naar de dokter. De behandelingen variëren naargelang het type.

Tags , ,

Wat is de Ziekte van Alzheimer?

De Ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie: een voortschrijdende, degeneratieve en onomkeerbare aandoening in de hersenen, die geheugenverlies en desoriëntatie veroorzaakt en uiteindelijk de dood tot gevolg heeft. Er bestaat geen behandeling tegen Alzheimer. Geschat wordt dat de ziekte ongeveer 2 tot 5% van de mensen treft.
De echte oorzaak van de ziekte is nog steeds onbekend. In de meeste gevallen gaat het om verschillende risicofactoren: genetische factoren, de levensstijl, de leeftijd,… Leeftijd en genetische factoren zijn het meest bepalend.
Als je aan Alzheimer lijdt, sterven de neuronen in je hersencellen langzaam maar zeker af. De oorzaak daarvan is het eiwit amyloïd, dat zich tussen de zenuwcellen ophoopt. Die ophopingen noemen we seniele plakken.. Deze processen worden nog erger door de chronische ontsteking in het brein en door een overvloed aan reactieve moleculen, de vrije radicalen, de het hersenweefsel aantasten. De verbindingen tussen de hersencellen gaan verloren. Uiteindelijk sterven de hersencellen af, wat het steeds erger worden geheugenverlies van de patiënten verklaart.

Symptomen

Symptomen van Alzheimer:

  • Geheugenverlies
  • Slecht inschattingsvermogen
  • Moeilijkheden met het uitvoeren van dagdagelijkse taken
  • Taalproblemen
  • Desoriëntatie wat plaats en tijd betreft
  • Moeite met abstract denken
  • Veranderingen van de persoonlijkheid
  • Geen initiatief meer nemen

Verder hebben patiënten vaak te lijden onder depressies, angstaanvallen en slaapproblemen. Hoe snel het ziektepatroon verloopt, verschilt van patiënt tot patiënt. De ziekte kan 3 tot 30 jaar aanslepen, maar de gemiddelde levensverwachting na de diagnose bedraagt 8 jaar.

Voordat de ziekte officieel vastgesteld wordt, moeten patiënten die de symptomen vertonen een grondig fysiek, neurologisch en psychiatrisch onderzoek doorlopen. De diagnose is in 90% van de gevallen juist.

Andere vormen van dementie zijn lewy-body-dementie het sydroom van Korsakoff, de ziekte van Binswanger, HIV en de ziekte van Creutzfeld Jakob. Ook mensen met multiple sclerose, de ziekte van Parkinson, Amyotrofe laterale sclerose en de ziekte van Huntington hebben een verhoogd risico.

Behandelingen

Er bestaat nog steeds geen medicijn dat de Ziekte van Alzheimer kan genezen of afremmen. Er komen wel steeds betere medicijnen op de markt die de symptomen verzachten. Voor de rest kunnen patiënten verschillende therapieën volgen die hen stimuleren: psychologische programma’s, muziektherapie, kunsttherapie, therapie in spelvorm, …

Een aantal medicijnen bevorderen de werking van het geheugen, hoewel hun effect vrij beperkt is. Andere medicijnen hebben een invloed op het gedrag, zodat de patiënten zich minder angstig of depressief voelen.

Je kunt het risico om Alzheimer te ontwikkelen lichtelijk beperken door regelmatige lichaamsbeweging en hersengymnastiek.

Tags , , ,

Lichaamsbeweging voor je hersenen

Heeft lichaamsbeweging een positief effect op de hersenen?  Dat is een vraag waar nog niet voldoende duidelijkheid over bestaat. Experts hebben zo hun twijfels en verschillen van mening over het onderwerp. Uit een recente studie blijkt echter dat lichaamsbeweging ervoor zorgt dat er meer hersencellen worden aangemaakt.

De groei van de hersencellen ontstaat in de hippocampus, het deel van de hersenen dat verantwoordelijk is voor geheugenopslag. Dit stelden een groep wetenschappers van de Universiteit van Columbia en het Salk Institute in La Jolla, onder leiding van neuroloog Scott Small vast.

De wetenschappers experimenteerden eerst met muizen. Een groep muizen werd enkele weken lang in een rad gezet, de andere groep zat vast in een kooi. Door middel van een microscopie van de hersenen stelden ze een stijging vast in de hersencellen bij de muizen die veel beweging kregen in het rad.

 Vervolgens bestudeerden de onderzoekers 11 menselijke deelnemers. De proefpersonen moesten vier dagen per week 1 tot 2 uur op een hometrainer trainen. Na drie maanden lang zware training, produceerden ze tot 30% nieuwe neuronen in een deel van de hippocampus. Na drie maanden merkten de wetenschappers ook een verbetering in de geheugentesten. Er werden enkel gezonde personen gevolgd, dus de resultaten van de studie betekenen niet dat Alzheimer of dementie te genezen valt met lichaamsbeweging. Maar geheugenverlies zou men wel kunnen voorkomen.

Een verklaring is dat lichaamsbeweging voor een betere bloedtoevoer naar de hippocampus zorgt. Die bloedtoevoer brengt nieuwe moleculen aan, die de celgroei stimuleren.

Tags , , , ,